تبليغاتX
وب‌گل
چهارشنبه یازدهم دی 1387، 14:0
«گوهري دارم و صاحب‌نظري می‌جویم»؛ خرده‌گفتاري پیرامون ِ زبان‌نگاری

«رسم‌الخطّ‌ِ فارسی»، خیالی بود که از ابتدایِ کار ِ این‌وب‌لاگ، در خلل ِ همه‌ی تک‌آوری‌های‌ام، پی‌می‌گرفتم. چه، جوی‌بار ِ نوشتاری‌یِ «وب‌گل» پُر-از سیاه‌مشق‌هایِ پیش‌آمده‌ی من‌ست در جامعه‌ی وب، تا پیش‌نهادهایی را که در زمینه‌ی «زبان‌نگاری‌یِ پارسی» دارم (یا داشته‌ام و کنارگذاشتم!) جامه‌ی عمل بپوشانم.
      آن‌چه خود در چنته داشتم، بی‌هیچ‌هراسی، به خطّه‌ی وب‌نویسی واگذاشتم و در پهنه‌یِ وب‌لاگ و کامنت و ای‌میل و غیر، نوشتار را «دیگرگونه» نگاشتم که تنها تحسین‌بر-انگیز بود و تمییز؛ فقط نگارش ِ وب‌گل را از دیگران متمایز می‌کرد. هرچند آن‌هایی را که خوش‌می‌آمد، بهْ‌بهْ داشت و گهْ‌گاه سَری را دَرد می‌آورد که: "ای بلاکــِش! ازچه این‌همه حرکت می‌گذاری؟ چرا جُدا می‌نگاری؟ غلط‌ست؛ مگر بیماری؟!" ازین‌رو، «مخاطبِ معترض» زیره به کرمان می‌آورد و نشانی‌یِ «فرهنگستانِ زبان و ادبِ پارسی» را می‌داد که: "هی فلانی! این‌چنین‌ست؛ ندانی؟"... من امّا:

بارها گفته‌ام و بار ِ دگر می‌گویم
که من ِ دل‌شده این‌رهْ نه به خود می‌پویم

در پس ِ آینه طوطی‌صفت‌ام داشته‌اند
آن‌چه استادِ ازل گفت «بگو» می‌گویم!

من اگر خار ام و گر گُل، چمن‌آرایی هست
که از آن‌دست که می‌پروردم، می‌رویم

[فاعِلاتُن فَعِلاتُن فَعِلاتُن فَعِلُن]
» رندِ شیراز.

این پویش ِ تجربی پیش‌نمی‌رود مگر با رویارویی‌یِ مخالفان و موافقان‌اش؛ که وب‌گل پیوسته کوشیده (و خواهدکوشید) تا با مخاطب درگیر-و-دار ِ این‌گونه«نگارش» باشد و بسیارشیوه‌های دشوار ِ پژوهش را بپیماید. جلوه‌هایِ این آزمایش کم‌تر با کنش ِ خواننده‌گان رو-به-رو می‌شد و هرچه «دیگرگونه» بود، به صفاتِ "خودخواهی یا بی‌سوادی" می‌چسبید، که «قصد-ام آزار ِ شماست»!

آری! این‌را نادیده نمی‌توان‌گرفت که از پس ِ روزگاری، «شیوه‌یِ شهرآشوبی»یِ وب‌گل هم خودمی‌نماید ولی‌کن:

دوستان! عیبِ من ِ بی‌دلِ حیران مکنید
گوهری دارم و صاحب‌نظری می‌جویم

گرچه با دلق ِ مُـلَـمَّع، مِی ِ گُل‌گون عیب‌ست
مکن‌ام عیب! کزو رَنـگِ ریا می‌شویم

خنده و گریه‌ی عشّاق ز جایی دگرست
می‌سرایم به شب و وقتِ سحر می‌مویم

حافظ-ام گفت که خاکِ در ِ مِی‌خانه مبوی
گو مکن‌عیب! که من مُشکِ خُـتَن می‌بویم

 

بدین‌سان، شیوه‌یِ «شاملو» پیش ِ روی-ام بود و در سیاه‌مشق‌هایی می‌آزمودم. از «شفیعی‌یِ کدکنی» بهره‌ها بردم و نشانه‌گذاری‌یِ «صادق هدایت» را در شعر به‌کار بردم؛ البته «اخوان» مرا نگران‌تر کرد که کم‌تر شعر را نشانه‌بگذار و... بسا نامی که یاد-ام نیست، امّا آن‌که همواره پیشوای-ام بود، خود در پی‌کار با تنگنایِ نگون‌سار ِ زبانِ پارســی نمی‌آسود، پیش‌رُوری بود در این مــیــدان، «داریوش آشوری»نام.

چه واژگانی که بر زبان‌هاست، برساخته و پرداخته‌یِ کوشش ِ چندین‌ساله‌یِ ایشان‌ست؛ همین «واژگـان» یا «زیـسـتـمـان، دیـدمـان، پُـرسـه‌مـان، هـمـه‌پُـرسـی (referendum)، زبـان‌نــگــاره، بـرابـرنـهـاده (معادل)، درایـنـد (مَدخل)، جُـسـتـار، آرمـان‌شــهــر (مدینة‌الفاضلة، utopia)، جهان‌رَوا (universal)، نــاکــارا (inactive) و...». از اینان، هستند دسته‌یی که در ساختار ِ «وب‌گل» به‌کار می‌آید؛ چنان‌که زبان‌نگاره‌ی پربار-شان را وام‌گرفته‌ام. تاکنون از اینترنت‌گردی و وب‌نگاری‌یِ این بزرگ‌مرد، خبر-ام نبود؛ لیک، پیکره‌ی بی‌چاره‌ی زبان پارسی هست و کوشش ِ آن تراش‌کاران و ما، سُم‌باده به‌دست...

 

خواهی-نخواهی زبانِ فردوسی و سعدی خالی‌از کاستی نیست. کـَما دیگرهُنرهای این سرزمین در سیطره‌ی دُرّ زبانِ دَری‌یِ آن‌ست و... «تا زبانِ فارسی هست، موسیقی‌یِ ایرانی هست»! شجریان این‌را گفت و پنداری کسی نشنُفت؛ گوش‌هایِ «روشن‌فکر»نمایِ کَر، نه در ورطه‌ی هنر، که به هر عرصه-و-ریسه‌یی، دنبالِ جنجال و جبهه‌گیری‌ست.

...می‌باید بیاموزیم که در جوار ِ اندیشیدن به فقر ِ اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی‌مان، به فقر ِ زبانی‌مان هم به‌عنوانِ بخشي اساسی از مسأله، بیندیشیم و از این گمانِ دیرینه‌ی خرافی بیرون بیاییم که زبان داده‌اي‌ست ازلی و دست‌نزدنی. زبان‌ها هم می‌توانند بر ثروت‌شان بیفزایند و تواناگرتر و تواناتر شوند و هم می‌توانند پس روند و فقیرتر و بی‌مایه‌تر و درمانده‌تر شوند. انسانِ مدرن، به‌تناسبِ دیگر ثروت‌هایِ خود، بر ثروتِ زبانیِ خود نیز افزوده‌است و می‌افزاید. امّا ما چه می‌کنیم؟
داریوش آشوری؛ فرهنگِ علوم ِ انسانی، نشر ِ مرکز /
دیباچه‌ی ویراستِ دوّم.

 باری، از خواننده انتظاری هست که با این‌همه جوشش «هنوز-اش هیچ پایان نیست»! اگرچه «جانبِ حق» که می‌گویند، پوسیده و «انتقادِ واقع‌بینانه» رنگی‌ندارد، امّا پیشاپیش آبرویِ خود را نبرید و برایِ سخن‌رانی، دستِ‌کم چندکتابِ داریوش آشوری (چاپ نشر ِ مرکز) را بخرید:
» باز-اندیشی‌یِ زبانِ فارسی (1372)
» فرهنگِ علوم ِ انسانی (1384)
» زبانِ باز (1387)

این حکایت: «واژه‌نامک» | حکایتگر: وب‌گل | برگه‌ی ِ 148
دوشنبه سوم تیر 1387، 14:36
گفت‌وگويي با دكتر محمّدرضا باطني، به‌همين زبانِ فارسي!

خوش مي‌گفت مولانا:

...

رَستم ازين بيت و غزل! اي شه و سلطانِ ازل،
مُفتَعِلُن مفتعلن، مفتعلن كُشت مرا!

قافيه و مغلطه1 را گو همه سيلاب ببر
پوست بُوَد پوست بود در خور ِ مغز شعرا!

برده‌ي ويران نبُود عشر زمين، كوچ و قلان
مست و خرابم مطلب در سخنم نقد و خطا!

آن بي‌آزاري كه شيرين‌سخنان پارسي را نمي‌دهد آزار، داستانِ خوب و بدش، به‌فهم و نافهمي ديگران مي‌شود تكرار...: «شيوه‌ي نگارشِ زبان فارسي» كه شما عرب‌ها مي‌گوييد «رسم‌الخط» را چنان نُقل محفل كرده‌اند كه گر نَقل كني، بخنداني! آن‌گاه كه زبان‌شناسي چنين گويد:

«با همين خطّ فارسي بايد ساخت؛ چاره‌يي نيست!»

گفت‌وگويي كه با دكتر «محمّدرضا باطني»، زبان‌شناس برجسته‌ي ايراني، از گاه‌نامه‌ي «اميدِجوان»، در برگه‌يي اختصاصي، به‌هم‌راه نقد و بررسي، سوارِ اين‌پست خواهدشد، بهانه‌يي‌ست در پرداختن به زباني ديرينه و گريزي به شيوه‌نگارش وب‌گلينه!

 

...زبان فارسي و ادبيّات فارسي همان‌قدر ازهم جدا هستند كه تاريخ و جغرافي. همان‌طور كه درقديم اشتباه بوده كه يك‌نفر را مي‌گذاشتند هم تاريخ درس بدهد، هم جغرافي؛ حالا هم اگر زبان فارسي و ادبيّات فارسي را به يك‌نفر بسپريد، اشتباه‌كرده‌ايد. خوشبختانه اين‌را به‌گوش گرفتند. الان كتاب‌هاي ادبيّات فارسي و كتاب‌هاي زبان فارسي ازهم جداست. منتها گيري كه پيداشده اين‌است كه اكثر اين دبيران خودشان با مفاهيم زبان‌شناسي آشنا نيستند. بنابراين...

پاره‌يي از گفت‌وگو

 

[به‌زودي، در وب‌گل بخوانيد...]

 

1. «مغطله» را واژه‌نامه‌ي ده‌خدا چنين گفته:

- مغطله: [مَ لَ طَ / طِ] (از ع [=عربي]، اِ [=اسم]) كلامي كه مردمان بدان در غلط و اشتباه افتند. (از ناظم الاطبّاء). مغلطة:

رقم مغلطه بر دفتر دانش نكشيم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نكنيم
حافظ

- مغلطه زدن: مغلطه كردن [=در اشتباه انداختن]:

باريك شد اين‌جا: سخن، در مي‌نگنجد در دهن
من مغلطه خواهم زدن، اين‌جا رواباشد دغا
مولوي (از آنندراج)

این حکایت: «واژه‌نامک» | حکایتگر: وب‌گل | برگه‌ی ِ 109
نِمایه‌یِ چند نوشتار ِ پیشین...
[مدیر ِ مسؤول ِ روزنامه‌یِ فرهنگ ِ آشتی!] 168 :: مدیر ِ مسؤول ِ روزنامه‌یِ فرهنگ ِ آشتی!
[بــه جــای ِ تــشــکـّـر!] 169 :: بــه جــای ِ تــشــکـّـر!
[در سوگ ِ مشکاتیان؛ دمي خورده بودیم و گفتند، بس!] 167 :: در سوگ ِ مشکاتیان؛ دمي خورده بودیم و گفتند، بس!
[در سوگ ِ مشکاتیان؛ راستی را بوسه‌یِ تو بوسه‌یِ بدورد بود؟] 166 :: در سوگ ِ مشکاتیان؛ راستی را بوسه‌یِ تو بوسه‌یِ بدورد بود؟
[استاد محمدرضا شفیعی ِ کدکنی ایران را ترک کرد] 165 :: استاد محمدرضا شفیعی ِ کدکنی ایران را ترک کرد
[به بهانه‌یِ زادروز ِ حسین ِ علیزاده؛ در وصف ِ تار ِ نیمایِ موسیقی - نانا] 164 :: به بهانه‌یِ زادروز ِ حسین ِ علیزاده؛ در وصف ِ تار ِ نیمایِ موسیقی - نانا
[افـتـخـار مـی‌کـنـم کـه شـکـسـت خـورده ام؛ مهدی ِ یزدانی ِ خرم] 163 :: افـتـخـار مـی‌کـنـم کـه شـکـسـت خـورده ام؛ مهدی ِ یزدانی ِ خرم
[توقیف ِ یک روزنامه یا توهین به اصحاب ِ رسانه؟] 161 :: توقیف ِ یک روزنامه یا توهین به اصحاب ِ رسانه؟
[آن کـودتـای ِ سـخـت، این انـقـلـاب ِ نـرم؛ نیم قرن نعمت!] 162 :: آن کـودتـای ِ سـخـت، این انـقـلـاب ِ نـرم؛ نیم قرن نعمت!
[مهدی ِ یزدانی ِ خرّم، منتقد ِ ادبی و روزنامه‌نگار، آزاد شد] 160 :: مهدی ِ یزدانی ِ خرّم، منتقد ِ ادبی و روزنامه‌نگار، آزاد شد
[مهدی ِ یزدانی ِ خرّم، منتقد ِ ادبی و روزنامه‌نگار، بازداشت شد] 159 :: مهدی ِ یزدانی ِ خرّم، منتقد ِ ادبی و روزنامه‌نگار، بازداشت شد
[صدای ِ عدالت توقیف شد، اعتماد ِ ملّی در آستانه!] 158 :: صدای ِ عدالت توقیف شد، اعتماد ِ ملّی در آستانه!
[شرح ِ شکایت ِ شجریان از شریعتمداری و زورنامه‌اش] 157 :: شرح ِ شکایت ِ شجریان از شریعتمداری و زورنامه‌اش
[مراسم ِ نهمین سالگرد ِ شاملو در آرامش ِ نظامی برگزار شد!] 156 :: مراسم ِ نهمین سالگرد ِ شاملو در آرامش ِ نظامی برگزار شد!
[مراسم ِ نهمین سالگرد ِ شاملو جمعه (دوم مرداد) برگزار می‌شود] 155 :: مراسم ِ نهمین سالگرد ِ شاملو جمعه (دوم مرداد) برگزار می‌شود
[شکایت ِ شجریان از صدا و سیمای ِ ضرغامی قضایی شد] 154 :: شکایت ِ شجریان از صدا و سیمای ِ ضرغامی قضایی شد




Under License of Creative Commons
All Rights Reserved.
© Copyright 2006 - 2009.